หน้าแรก | ติดต่อเรา | ร่วมงานกับเครือมติชน
วันที่ 01 สิงหาคม 2557
คอลัมน์ประจำ เทคโนฯ เกษตร ไม้ดอกไม้ประดับ เยาวชน-เทคโนโลยี เทคโนฯ ปศุสัตว์ สัตว์เลี้ยงสวยงาม เทคโนฯ ประมง การตลาด-แปรรูป ภูมิปัญญาไทย จิปาถะ

นนทรี พันธุ์ไม้พระราชทาน เพื่อปลูกเป็นมงคล จังหวัดนนทบุรี
ผศ. วรรณา กัลยาณะวงศ์ ณ อยุธยา
เกร็ดเกษตร
วันที่ 18 กรกฏาคม 2556
อ่าน 2,963 ครั้ง
พิมพ์


ต้นนนทรีบ้าน เป็นพันธุ์ไม้พระราชทาน เพื่อปลูกเป็นมงคลแก่จังหวัดนนทบุรี ซึ่งได้เปลี่ยนคำขวัญประจำจังหวัดอันเดิม คือ พระตำหนักสง่างาม ลือนามสวนสมเด็จ เกาะเกร็ดแหล่งดินเผา วัดเก่านามระบือ เลื่องลือทุเรียนนนท์ งามน่ายลศูนย์ราชการ เป็นคำขวัญใหม่ คือ ทุเรียนเหนือชั้น เครื่องปั้นดินเผา เมืองเก่าวัดงาม ตลาดน้ำน่าชม รื่นรมย์สวนสมเด็จ เกาะเกร็ดงามตา พฤกษานานาพันธุ์ บ้านจัดสรรเป็นเลิศ ซึ่งคำขวัญใหม่นี้ก็ยังคงมีเนื้อหาบางส่วนที่คงมาจากคำขวัญเดิมไว้ ความหมายของคำขวัญมีดังนี้


ทุเรียนเหนือชั้น ทุเรียนนนท์เป็นผลไม้ที่ได้รับการกล่าวขานอย่างมาก เนื่องจากดินของจังหวัดนนทบุรีเป็นดินที่มีแร่ธาตุสูง ผลผลิตจึงมีคุณภาพดี มีความหอม มัน อร่อย เป็นเอกลักษณ์ เป็นที่ยอมรับของผู้บริโภค

เครื่องปั้นดินเผา นนทบุรีเป็นแหล่งเครื่องปั้นดินเผาที่สำคัญมาตั้งแต่สมัยอยุธยาจนปัจจุบัน แหล่งเครื่องปั้นดินเผาที่นับเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นมี 2 แห่ง คือ ที่เกาะเกร็ด และการปั้นหม้อที่บางตะนาวศรี บ่งบอกถึงภูมิปัญญาของคนไทยเชื้อสายมอญ ซึ่งเป็นผู้ผลิตเครื่องปั้นดินเผาที่มีคุณภาพที่ดีและเป็นศิลปะอันยอดเยี่ยม เป็นที่ยอมรับกันแพร่หลายทั้งในและต่างประเทศ

เมืองเก่าวัดงาม นนทบุรีมีความเป็นมาทางประวัติศาสตร์อันยาวนานกว่า 400 ปี ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา มีคูคลองน้อยใหญ่มากมาย เป็นเมืองเก่าแก่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เดิมตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านตลาดขวัญ ซึ่งเป็นสวนผลไม้ที่ขึ้นชื่อในสมัยนั้น ได้รับการยกฐานะเป็นเมืองนนทบุรี เมื่อ พ.ศ. 2092 เป็นเมืองที่มีวัดสวยงามเป็นจำนวนมาก

ตลาดน้ำน่าชม เนื่องจากนนทบุรีมีคลองจำนวนมาก เพื่อเป็นการอนุรักษ์และฟื้นฟูวิถีชีวิตของประชาชนในท้องถิ่น จึงจัดให้มีสถานที่ในลักษณะเป็นตลาดน้ำสำหรับเป็นศูนย์กลางการจำหน่ายสินค้าและพืชผลทางการเกษตรในท้องถิ่นให้กับนักท่องเที่ยวทั้งในและต่างประเทศ ส่งเสริมสภาพเศรษฐกิจสังคมในพื้นที่ให้ประชาชนมีงานทำ มีรายได้เพิ่มขึ้น และเพื่อปรับปรุงภูมิทัศน์ริมฝั่งแม่น้ำ ตลาดน้ำที่มีในจังหวัดนนทบุรี เช่น ตลาดน้ำวัดตะเคียน ตลาดน้ำไทรน้อย ตลาดน้ำบางคูเวียง ตลาดริมน้ำวัดใหญ่สว่างอารมณ์ ตลาดน้ำวัดแสงสิริธรรม

รื่นรมย์สวนสมเด็จสวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ นนทบุรี คือ สวนสาธารณะเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี 80 พรรษา ลำดับที่ 11 ตั้งอยู่ที่หนองปรือ ตำบลบ้านใหม่ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี นับเป็นสวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ที่อยู่ใกล้กรุงเทพมหานครมากที่สุด มีบึงน้ำขนาดใหญ่ รายรอบด้วยหมู่แมกไม้ที่ร่มรื่นและเงียบสงบ รวมทั้งไม้ผลที่มีชื่อเสียงของนนทบุรี เช่น ทุเรียนมะปราง และกระท้อนเมืองนนท์ เพื่อให้เยาวชนได้รู้จักไม้ผลซึ่งครั้งหนึ่งมีปลูกมากมาย ใน “สวนเมืองนนท์” และยังมีสวนหย่อม นาฬิกาแดด น้ำพุ กลางน้ำเหมาะสำหรับเป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ

เกาะเกร็ดงามตา เป็นเกาะกลางน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง เกิดขึ้นจากการขุดคลองลัดลำน้ำเจ้าพระยา และเป็นตำบลหนึ่งของอำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี เป็นที่อยู่ของชาวไทยเชื้อสายมอญที่มีชื่อเสียงในเรื่องของเครื่องปั้นดินเผาและประเพณีวัฒนธรรมแบบพื้นบ้านดั้งเดิมที่อนุรักษ์ไว้ได้เป็นอย่างดี

พฤกษานานาพันธุ์ นนทบุรีเป็นแหล่งผลิตพันธุ์ไม้ต่างๆ เช่น หมู่บ้านบอนสีเฉลิมพระเกียรติ สวนชวนชม ถนนสายดอกไม้บางใหญ่ กลุ่มส่งเสริมปลูกกล้วยไม้บางใหญ่

บ้านจัดสรรเป็นเลิศ แต่เดิมประชาชนส่วนใหญ่มีอาชีพทำสวนผลไม้และทำไร่ ทำนา ปัจจุบันพื้นที่ของจังหวัดซึ่งเคยเป็นสวนผลไม้และมีอาณาเขตติดต่อกับกรุงเทพฯ เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงเป็นที่อยู่อาศัยของประชาชนที่อพยพมาจากทุกภาคของประเทศ

              ทั้งหมดนี้นับเป็นความภาคภูมิใจของชาวนนทบุรี แต่ก็ไม่ได้ภาคภูมิใจน้อยไปกว่าต้นนนทรี พันธุ์ไม้พระราชทาน เพื่อปลูกเป็นมงคล ซึ่งมีรายละเอียดต่อไปนี้

   ชื่ออื่น : นนทรีบ้าน กระถินป่า กระถินแดง สารเงิน                                                                                      

   ชื่อสามัญ :Copper Pod และ Yellow Poinciana

    ชื่อวิทยาศาสตร์:Peltophorum pterocarpum Back. ex Heyne

    ชื่อวงศ์ : LEGUMINOSAE-CAESALPINIOIDEAE                                                                 

    ถิ่นกำเนิด : เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศไทยพบได้ทั่วไปตามป่าเบญจพรรณ ป่าดิบ และป่าตามชายหาด

รู้จักนนทรีป่า(Peltophorum dasyrachis Kurz) กันไปแล้ว คราวที่นำเสนอต้นไม้พระราชทาน เพื่อปลูกเป็นมงคลจังหวัดฉะเชิงเทรา วันนี้เป็นเรื่องราวของ นนทรีบ้าน (Peltophorum pterocarpum Back. ex Heyne) หรือบางคนเรียกเพียงแค่นนทรีก็พอรู้กันว่า หมายถึง นนทรีบ้าน ทั้งสองนนทรีนี้มีลักษณะต่างๆ คล้ายกัน เพราะเป็นพืชที่จัดอยู่ในวงศ์ และสกุลเดียวกัน คือ วงศ์ Leguminosae และสกุล Peltophorum ส่วนที่ต่างกันคือ นนทรีป่ามีช่อดอกขนาดเล็กกว่าและช่อดอกห้อยปลายช่อลง ไม่ตั้งขึ้นเหมือนนนทรีบ้าน และนนทรีป่ามีขนาดลำต้นทรงพุ่มใหญ่กว่า สมกับการเป็นนนทรีป่า

ต้นนนทรีบ้าน นอกจากเป็นพันธุ์ไม้พระราชทาน เพื่อปลูกเป็นมงคลแก่จังหวัดนนทบุรีแล้ว ยังเป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยและโรงเรียนอีกหลายโรงเรียน คือเป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์โรงเรียนสตรีสมุทรปราการ โรงเรียนหอวัง โรงเรียนสามเสนวิทยาลัย โรงเรียนนนทรีวิทยา โรงเรียนสตรีชัยภูมิ และเป็นต้นไม้ประจำสวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ จังหวัดสกลนคร อีกด้วย

ท่านผู้อ่านบางท่านอาจสงสัยว่า ทำไม นนทรีบ้าน จึงถูกเลือกเป็นต้นไม้ประจำสถาบันหลายๆ สถาบัน ก็พอจะทราบเหตุผลที่ต้นนนทรีบ้านถูกเลือกให้เป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ตามที่ประชุมของอนุกรรมการพิจารณาหาต้นไม้สัญลักษณ์ประจำมหาวิทยาลัย เมื่อวันที่ 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2506 เหตุผลคือ ต้นนนทรีบ้าน เป็นไม้ยืนต้น มีอายุยืนยาวนาน มีใบเขียวตลอดทั้งปี ลักษณะใบเป็นฝอยคล้ายใบกระถิน ดอกสีเหลืองประปรายด้วยสีขาว ช่อดอกเป็นพวงระย้า ฝักไม่ยอมทิ้งต้น ทนทานในทุกสภาพอากาศของเมืองไทย สมาคมนิสิตเก่า มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จึงได้เลือกให้เป็นต้นไม้ที่เป็นสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อแสดงว่านิสิตเก่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์นั้น มีใจผูกพันอยู่กับมหาวิทยาลัยตลอดเวลา และสามารถจะทำงานประกอบอาชีพได้ทั่วทุกหนทุกแห่ง ทั้งในไร่ นา ป่า เขา ทั่วทั้งประเทศไทย ซึ่งก็น่าจะเป็นเหตุผลเดียวกันกับสถาบันอื่นๆ ข้างต้นที่เลือกนนทรีเป็นต้นไม้ประจำสถาบันเช่นกัน

ความสำคัญของต้นนนทรีบ้าน นอกจากปลูกเป็นไม้ยืนต้นให้ร่มเงา ประโยชน์จากเนื้อไม้ ประโยชน์ด้านสมุนไพร ฯลฯ แล้ว ประโยชน์ด้านจิตใจก็มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนกว่า โดยเฉพาะความสำคัญของการเป็นไม้พระราชทานเพื่อปลูกเป็นมงคลแก่จังหวัดนนทบุรี เป็นต้นไม้ประจำมหาวิทยาลัยและโรงเรียนต่างๆ นับได้ว่าต้นนนทรีมีความสำคัญทางด้านจิตใจกับชาวมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นอันมาก เป็นต้นไม้ประวัติศาสตร์คู่มหาวิทยาลัยมานานนับครึ่งศตวรรษ

โดย พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จพระราชดำเนินยังมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ตามคำกราบบังคมทูลเชิญเสด็จฯ ของคณะกรรมการสมาคมนิสิตเก่ามหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อทรงปลูกต้นนนทรี ซึ่งเป็นต้นไม้ที่ถูกเลือกให้เป็นสัญลักษณ์ของมหาวิทยาลัย จำนวน 9 ต้น ณ บริเวณสระน้ำ ด้านหน้าอาคารหอประชุม เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2506 ในการเสด็จพระราชดำเนินครั้งนั้น มีพระมหากรุณาธิคุณร่วมการแสดงดนตรี ที่หอประชุมของมหาวิทยาลัยเป็นครั้งแรก อันนำไปสู่การเสด็จฯ ทรงเยี่ยมต้นนนทรีที่ทรงปลูก และทรงดนตรี สืบเนื่องมาจนถึง พ.ศ. 2515   

ด้วยความซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ที่ทรงมีต่อมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในการที่พระองค์เสด็จพระราชดำเนินทรงปลูกต้นนนทรี ทรงเยี่ยมต้นนนทรี และทรงดนตรี มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จึงได้จัดวันที่ระลึก นนทรีทรงปลูก ดนตรีทรงโปรด ขึ้นเป็นครั้งแรก เมื่อ วันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2546 โดยใช้ชื่องานว่า กิจกรรมพิเศษ วันพ่อแห่งชาติ 40 ปี ต้นนนทรีทรงปลูก ในปีต่อมาได้เปลี่ยนชื่องานเป็น วันที่ระลึกนนทรีทรงปลูก ดนตรีทรงโปรด และใช้ชื่อนี้อย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน โดยมีกิจกรรมเสวนา บรรยายพิเศษ และกิจกรรมการแสดงดนตรี ทั้งภายในหอประชุม และบริเวณหน้าเสาธงด้านหน้าหอประชุมมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พร้อมทั้งมีการจุดเทียนชัยถวายพระพรแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวด้วย

นนทรีทรงปลูก 9 ต้น เติบโตผ่านร้อนผ่านหนาวมายาวนานนับครึ่งศตวรรษ เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวเกษตรฯ เด่นเป็นสง่าจวบจนปัจจุบันนี้ เพราะทุกคนได้ตระหนักถึงคุณค่า พร้อมช่วยกันทำนุบำรุงดูแลรักษา เพื่อความเติบโต แข็งแกร่งของต้นนนทรี และความก้าวหน้าของชาวขจีตลอดไป

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ ไม้ต้นขนาดกลาง กึ่งผลัดใบ สูง 8-25 เมตร

เปลือก สีเทาค่อนข้างเรียบ หรือแตกเป็นสะเก็ดเล็กๆ กิ่งหรือก้านอ่อนจะมีขนสีน้ำตาลแดง เรือนยอดรูปร่ม

ใบ ประกอบรูปขนนก 2 ชั้น เรียงเวียนสลับใบย่อยออกตรงข้ามกันเป็นคู่ แผ่นใบย่อยรูปขอบขนาน ปลายใบมนหรือเว้าตื้นๆ โคนใบมนและเบี้ยว

ดอก ดอกสีเหลืองออกเป็นช่อแยกแขนงที่ปลายกิ่ง ช่อดอกตั้ง ขนาดใหญ่ตามง่ามใบและปลายกิ่ง ออกดอกเดือนมกราคมถึงมีนาคม

ผล เป็นฝักแบน รูปรี โคนและปลายสอบแหลม กว้างประมาณ 2 เซนติเมตร ยาว 5-12 เซนติเมตร มีเมล็ด 1-4 เมล็ด เมล็ดเรียงตามยาวของฝัก

การขยายพันธุ์  เพาะเมล็ด

สรรพคุณทางสมุนไพรเปลือกต้นนนทรี นำไปต้มจะให้น้ำสีน้ำตาลเหลือง มีสารแทนนิน รสฝาด ดื่มได้ เป็นยากล่อมเสมหะ กล่อมโลหิต ขับลม แก้ท้องร่วง แก้บิด แก้ไข้ ถ้านำไปเคี่ยวเข้มข้นใช้เป็นน้ำมันนวดแก้ตะคริว กล้ามเนื้ออักเสบ

ประโยชน์อื่น ไม้นนทรีมีสีชมพูอ่อน น้ำตาลอมชมพู เป็นมันเลื่อม เสี้ยนตรงหรือเป็นคลื่นบ้าง เนื้อหยาบปานกลาง เลื่อยผ่าไสกบ ตกแต่งง่าย ใช้ก่อสร้างบ้านเรือนได้ดี เช่น ทำพื้น ฝา รอด ตง อกไก่ เครื่องเรือน หีบใส่ของ คันไถ พานท้ายปืน น้ำต้มเปลือกใช้ย้อมผ้าฝ้าย ผ้าบาติก


อ่าน 2,963 ครั้ง
พิมพ์

ภาพที่เกี่ยวข้อง






ข่าวยอดนิยม
ทำไม...เกษตรกรปลูกแคนตาลูป ที่ตากฟ้า นครสวรรค์ ภายในเวลา 2 เดือน จึงสร้างรายได้นับแสนบาท??
ปลาสวยงาม / ปลากินตะไคร่ เลือกแบบไหน ให้เข้ากับตู้ปลาของคุณ
สวนสวย ไม้งาม /สวนแนวตั้ง กับการจัดการอย่างง่าย
ซีรูเลียม มหัศจรรย์ พืชคลุมดินในสวนยาง
ระบบนิเวศแบบปิดกับการจัดสวนถาด