ถึงเวลาย้ายเขาดิน : คอลัมน์ โลกสองวัย

สุดสัปดาห์ที่ผ่านมามีน้องหนูสักกี่คนที่ไปรำลึกความหลังที่ เขาดินวนา หรือ สวนสัตว์ดุสิต ซึ่งแน่นอนแล้วว่าจะต้องย้ายไปอยู่ที่ใหม่ ณ บริเวณคลอง 6 ธัญบุรี ปทุมธานี

เมื่อวันที่ 30 พฤศจิกายน 2560 นายกรัฐมนตรีนำคณะเข้าเฝ้าฯสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อรับพระราชทานโฉนดที่ดินในพระปรมาภิไธยนำไปใช้ในกิจการของราชการ พลเอกสุรศักดิ์ กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ผู้รับพระราชทานโฉนดที่ดินบริเวณคลอง 6 อ.ธัญบุรี จ.ปทุมธานี จำนวน 300 ไร่ เพื่อใช้เป็นสถานที่สร้างสวนสัตว์แห่งใหม่ และสถานที่ทำงานขององค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทย

ทุกวันนี้ ปัญหาของเขาดินคือมีความคับแคบ ทั้งยังตั้งในใจกลางของเขตพระราชฐานพระราชวังดุสิต มีผู้คนไปเที่ยวชมจำนวนมากในแต่ละวันแต่ละสัปดาห์ จำนวนสัตว์ที่ต้องดูแลมีมาก

ขณะนี้รอความพร้อมในการก่อสร้างและเคลื่อนย้ายไปได้เมื่อไหร่ ซึ่งคาดว่าน่าจะเป็นภายในปี 2562 สวนสัตว์ดุสิตเป็นส่วนหนึ่งของเขตพระราชฐานพระราชวังดุสิต ซึ่งเป็นพระราชอุทยานส่วนพระองค์ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 มีการตกแต่งขุดสระ นำดินขึ้นมาถม และทรงเรียกอุทยานแห่งนี้ว่า “เขาดินวนา” ตั้งแต่ พ.ศ.2441 พระราชทานชื่อตำบลนี้ว่า “สวนดุสิต” (ราชกิจจานุเบกษา 7 มีนาคม ร.ศ.117) ปัจจุบันเป็นที่ดินของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 8 พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล รัชกาลที่ 8 รัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามขอพระราชทานที่ดินส่วนนี้เพื่อเป็นสวนสาธารณะที่พักผ่อนของประชาชน และเป็นสวนสัตว์ พระองค์พระราชทานกวางดาวซึ่งรัชกาลที่ 5 ทรงได้มาจากอินโดนีเซีย เมื่อครั้งเสด็จประพาส และทรงเลี้ยงไว้ในสวนบริเวณพระที่นั่งสวนอัมพรสถาน รวมถึงสัตว์อื่นบางส่วน เป็นสัตว์รุ่นแรกเมื่อก่อตั้งสวนสัตว์แห่งนี้ พ.ศ.2481 (18 มีนาคม 2481 เทศบาลนครกรุงเทพขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตดัดแปลงบริเวณสวนสัตว์ดุสิตเป็นสวนสาธารณะให้ประชาชนพักผ่อนหย่อนใจ นับถึง พ.ศ.2561 ยาวนาน 80 ปี)

สวนสัตว์จัดตั้งเป็นองค์การสวนสัตว์แห่งประเทศไทย ปัจจุบันมีสวนสัตว์ทั้งสิ้น 6 แห่ง ประกอบด้วยสวนสัตว์เปิดเขาเขียว ชลบุรี สวนสัตว์เชียงใหม่ สวนสัตว์นครราชสีมา สวนสัตว์สงขลา สวนสัตว์อุบลราชธานี สวนสัตว์ขอนแก่น ทั้งยังดำเนินการเพิ่มอีก 5 แห่ง คือ คชอาณาจักร สุรินทร์ สวนสัตว์นครสวรรค์ สวนสัตว์สุโขทัย และสวนสัตว์ชุมพร

สวนสัตว์ดุสิตเป็นที่พักผ่อนของเด็กและเยาวชนมานับหลายสิบรุ่น โดยเฉพาะเยาวชนวัยรุ่นหญิงชายที่นิยมใช้บริเวณสวนสัตว์แห่งนี้เกี้ยวพาราสี ทั้งในวันหยุดและในวันเรียนหนังสือ หลายคน “หนีโรงเรียน” นัดมาพบกันที่สวนสัตว์แห่งนี้ช่วงสาย ถึงบ่ายจึงต่างแยกย้ายกลับบ้าน

ผู้ใหญ่ชายหญิงหลายคนทุกวันนี้ยังรำลึกถึงความหลังเมื่อครั้งวัยรุ่น นักเรียนชั้นมัธยมปลาย มากะหนุงกะหนิง ซื้ออาหารเลี้ยงปลา มีความสุข ถึงยุคหลังมีการจับมือถือแขน และถึงขนาดกอดจูบกันก็มี ที่สุด แต่งงานเป็นครอบครัวหลายคู่ มีลูกคนแรกคนที่สอง โตขึ้นสักหน่อยยังพาลูกมาเที่ยวเขาดิน วัตถุประสงค์หลักคือเพื่อรำลึกความหลัง วัตถุประสงค์รอง ให้ลูกได้รู้จักสัตว์นานาชนิด เหมือนเมื่อครั้งยามเด็กของตัวเอง

วันนี้สวนสัตว์ดุสิตมีสัตว์ป่าทั้งในประเทศและต่างประเทศรวมแล้วกว่า 1,600 ตัว มีทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์เลื้อยคลาน สัตว์ปีก ผู้เข้าใช้บริการเฉลี่ยปีละ 2.5 ล้านคน

สวนสัตว์ดุสิตเป็นรัฐวิสาหกิจประเภทสังคมและเทคโนโลยี ขึ้นตรงกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม อยู่ในความดูแลขององค์การสวนสัตว์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ มีหน้าที่รับผิดชอบจัดหารวบรวมสัตว์ป่านานาชนิด ให้การศึกษา การอนุรักษ์และขยายพันธุ์ การวิจัย และจัดให้เป็นสถานที่พักผ่อน

ภายในบริเวณสวนสัตว์ดุสิตมีร้านอาหารแห่งหนึ่งชื่อ “วังวนา” ข้าพเจ้า (ผู้เขียน) กับพวกเคยเข้าไปใช้บริการมาแล้วสองสามครั้ง รับรองบรรยากาศดี มีคาราโอเกะด้วย