ต้นดองดึง สมุนไพรในคัมภีร์ ขึ้นตามท้องนา เมื่อนำมาผึ่งแดดอบแห้ง มีราคาสูงถึงกิโลกรัมละ 500 บาท

ชื่อวิทยาศาสตร์ Gloriosa superba L.

ชื่อวงศ์ Colchicaceae (Liliaceae)

ชื่อสามัญ Glory Lily

ชื่ออื่นๆ ดาวดึงส์, ดองดึงหัวขวาน, พันมหา (โคราช) บ้องขวาน คมขวาน หัวขวาน (ชลบุรี) มะขาโก้ง (เงี้ยว)

ฉันยอมรับว่าฉันเป็นต้นไม้โบราณ แต่ก็เป็นสมุนไพรที่สวยงาม เพราะดอกของฉันเป็นกลีบห้อย คล้ายดอกกระดังงาไทย แต่ที่เด่นกว่าเพราะมีสีสันทั้งสีเหลืองและสีแดงส้ม และกลีบบิดเป็นเกลียว ทำให้มองเห็นทั้ง 2 สี ในกลีบเดียวกัน แต่ฉันมีถึง 6 กลีบ คิดดูซิแปลกแค่ไหน

ฉันถูกจัดเป็นไม้เถาเลื้อยยาว จึงถูกเรียกว่า “Climbing Lily” ฉันชอบชื่อนี้มากเพราะฟังดูเหมือนอยู่ในโลกปัจจุบันทันสมัย แม้ว่าที่ประเทศกัมพูชา มีชื่อตามภาษาเขมร เรียกว่าต้น “ฎงฎึง” ซึ่งบันทึกไว้ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 เชียวนะ

สิ่งที่ฉันภูมิใจมากอีกอย่างก็คือ ฉันได้รับความสนใจ ถูกระบุไว้ในเล่ม “สมุนไพรคู่บ้าน” ของ อาจารย์ไพบูลย์ แพงเงิน ว่าฉันเป็นสมุนไพรโบราณที่มีดอกสวยงาม และมีคัมภีร์แพทย์แผนโบราณได้กล่าวถึงสรรพคุณและตำรับยาที่เข้าสมุนไพรดองดึงไว้มาก เช่น พระคัมภีร์สรรพคุณ, พระคัมภีร์ปฐมจินดาร์, พระคัมภีร์ธาตุวิภังค์, พระคัมภีร์มหาโชตรัต, พระคัมภีร์ชวดาร, พระคัมภีร์โรคนิทาน, พระคัมภีร์มุจฉาปักขันทิกา และ พระคัมภีร์ไกษย (กษัย) ฉันจึงมีความรู้สึกว่า “ถูกดองไว้ในคัมภีร์” แต่ในหนังสือเล่มนี้ก็อธิบายรายละเอียดสรรพคุณของฉันไว้ทุกคัมภีร์ แล้วยังบอกว่าใครสนใจอยากรู้มากกว่านี้ก็ค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมได้ จากหนังสือ “แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์”

แม้ว่าฉันมีดอกสวย แปลก แต่ขอเตือนไว้นะว่า ยางจากต้นมีพิษ และในเหง้าหรือหัวจะมีสารอัลคาลอยด์อยู่หลายชนิด เช่น สารโคลคิซีน (Colchicine) ตามที่มีชื่อในวงศ์เหมือนชื่อยาแผนปัจจุบัน ที่มีคนใช้ในการบำบัดโรคปวดข้อหรือโรคเก๊าต์

เมื่อใกล้ถึงฤดูเก็บเกี่ยวหรือนวดข้าว จะเห็นฉันเลื้อยพันต้นไม้อื่นๆ ตามท้องนา หรือตามต้นไม้หลังบ้าน ตามลานตากข้าว โชว์ดอกสวย กลีบดอกบิดเกลียว ปลายแหลมเรียว แต่แข็งคล้ายขี้ผึ้ง มีคนชอบขุดหัวหรือเหง้าฉันไปปลูก ฉันชอบมากถ้าให้ฉันอยู่ที่ชื้นแฉะแต่แดดส่องถึง แต่ถ้าใครขุดเหง้าฉันไปผึ่งแดดหรืออบแห้ง ฉันจะมีราคาสูงตั้งแต่ กิโลกรัมละ 350-500 บาท  เพราะมีฉันอยู่ในตำรับยา แก้ลม หูหนัก ตามัว แก้หืด และขับเสมหะ เป็นยาลูกกลอนชั้นดีจริงๆ

“ดึงฉันออกจากคัมภีร์มาใช้ได้อย่างดี ไม่ต้องมีโหลดอง”

 

บทความก่อนหน้านี้สวยจนต้องหยุดดู! แห่แชะภาพดอกสุพรรณิการ์บานสะพรั่งตลอดเส้นบ้านหนองขอน
บทความถัดไปอบต.โรงเผยท่วมกระทบนาข้าว-วัวนับพัน ระบุงบสำรองฉุกเฉินใช้ช่วยจนหมดเกลี้ยง