บ้านโนนปอแดง แปรรูปส้มปลาหน้ากระเทียม หนึ่งเดียวของหนองบัวลำภู

“ดินแดนสันเขื่อนอุบลรัตน์ ทิวทัศน์บนภูเก้า ข้าวสารขาวบ้านถิ่น น้ำตกรินตาดโตน ภักษาหารมากล้นกุ้งปูปลา”…

เป็นคำขวัญอำเภอโนนสัง มีการปกครองทั้งหมด 10 ตำบล จำนวน 107 หมู่บ้าน ตำบลมีอาณาเขตติดพื้นที่เขื่อนอุบลรัตน์ 6 ตำบล จำนวน 65 หมู่บ้าน มีอาชีพทำการประมง จำนวน 2,350 ครัวเรือน กลุ่มวิสาหกิจชุมชนแปรรูปปลา จำนวน 4 กลุ่ม โดยเฉพาะหมู่บ้านโนนปอแดง หมู่ที่ 4 ตำบลโคกใหญ่ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู เป็นหนึ่งหมู่บ้านที่มีกลุ่มแปรรูปปลาจำหน่ายเป็นผลิตภัณฑ์สำหรับของฝากเป็นอย่างดี สำหรับผู้ที่มาท่องเที่ยวและเยี่ยมเยือนหรือมาเที่ยวอำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู

คุณโสภา สมพวงภักดี ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มปลาหน้ากระเทียมบ้านโนนปอแดง เล่าให้ฟังว่า หมู่บ้านโนนปอแดงแต่ก่อนมีราษฎรบางส่วนได้รับผลกระทบจากการก่อสร้างเขื่อนอุบลรัตน์ของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2507 โดยได้อพยพขึ้นมาอยู่รอบบริเวณอ่างเก็บน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ ทำให้ชาวบ้านมีอาชีพจับปลาขาย

ปัจจุบันนี้บ้านโนนปอแดง มีทั้งหมดจำนวน 81 ครัวเรือน ประชากรจำนวน 335 คน ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทำนา เลี้ยงวัว เลี้ยงกระบือ จับปลาตามเขื่อนอุบลรัตน์มาจำหน่าย ขณะเดียวกัน ปลาบางส่วนชาวบ้านได้เก็บไว้บริโภค ทั้งในรูปปลาสดและการถนอมอาหาร อย่างปลาส้ม ปลาร้า เพราะเห็นว่ามีจำนวนมากน่าผลิตเพื่อนำออกจำหน่ายตามสถานที่ต่างๆ เป็นการสร้างรายได้เสริมอีกทางหนึ่ง เมื่อเกิดแนวคิดจึงได้ทำการรวมกลุ่มกันผลิตแปรรูปปลาส้มตัวอย่างเป็นรูปธรรม โดยช่วงเริ่มต้นปลาที่ใช้ผลิตปลาส้มจะใช้ปลาที่ชาวบ้านจับตามแหล่งน้ำในเขื่อนอุบลรัตน์ และรวมตัวกันจัดตั้งกลุ่มแปรรูปปลาโนนปอแดง จดทะเบียนวิสาหกิจชุมชนส้มปลาหน้ากระเทียมบ้านโนนปอแดง วันที่ 6 ธันวาคม 2555 กับสำนักงานเกษตรอำเภอโนนสัง โดยมีที่ทำการที่ตั้ง เลขที่ 3 หมู่ที่ 4 บ้านโนนปอแดง ตำบลโคกใหญ่ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู

ได้เริ่มต้นครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2555 โดยการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยจัดทำโครงการชีววิถี ได้พาไปศึกษาดูงานที่กลุ่มแปรรูปปลาสมุนไพรบ้านห้วยบง กลุ่มที่ 3 จากนั้นได้ทดลองทำเพื่อขายให้กับคนในชุมชน จากนั้นสมาชิกกลุ่มฝีมือและปรับปรุงคุณภาพผลิตภัณฑ์รวมถึงการบรรจุภัณฑ์เพื่อให้ได้มาตรฐานและความปลอดภัย

ทางกลุ่มทดลองใช้กระเทียมติดหน้าปลาส้มตัว จึงเป็นที่มาปลาส้มหน้ากระเทียม และได้ชื่อแบรนด์ “ปลาส้มหน้ากระเทียม” และการตอบรับจากผู้บริโภคเป็นอย่างดี ทั้งจากในอำเภอ จังหวัด และต่างจังหวัดเป็นอย่างดี นอกจากนี้ การตลาดของกลุ่มนำไปจำหน่ายตลาดประชารัฐรวมผลผลิตทั้งในระดับอำเภอและจังหวัด

สะอาด ถูกหลัก อนามัย

สูตรการทำปลาส้ม ส่วนผสมประกอบด้วย

  1. ปลาตะเพียน 2 กิโลกรัม
  2. เกลือป่น 2 ช้อนโต๊ะ
  3. กระเทียมบดหรือตำ 1/2 ถ้วย
  4. ข้าวสุก 1 ถ้วย

วิธีทำ

ขอดเกล็ดปลาและควักไส้ออกให้หมด แล้วบั้งปลาข้างละสี่ห้าบั้งหรือตามต้องการ ถ้าปลาตัวใหญ่ตัดปลาเป็นสองถึงสามชิ้น นำข้าวสุกไปล้างน้ำ นำกระเทียมกับเกลือทั้งหมดสามอย่างนำไปคลุกกับปลา นวดให้เข้ากัน นำปลาที่ได้ใส่ภาชนะ กดตัวปลาให้แน่น และปิดฝา ทิ้งไว้ 1-5 วัน หรือจนกระทั่งปลามีรสเปรี้ยวจึงนำออกทอดได้

– การใส่กระเทียมเยอะๆ จะช่วยทำให้กลิ่นปลาหอม และมีความคาวลดลง

– นำแป้งข้าวเจ้าละลายน้ำ แช่ปลาก่อน 20 นาที ก่อนลงหมักด้วยเครื่องต่างๆ จะทำให้เนื้อปลาแข็งตัว เนื้อไม่เละ ก่อนลงทอดตีไข่ไก่ให้แตก แล้วนำปลาไปคลุกไข่ไก่ ก่อนนำลงทอดจะทำให้ปลาส้มหอมน่ารับประทาน หรืออาจนำไปนึ่ง ทำให้รสชาติดีมาก ไม่อมน้ำมัน

ราคาจำหน่าย ปลาส้มหน้ากระเทียม (ปลาตะเพียน) ขายส่งกิโลกรัมละ 70-80 บาท

ปลาส้มสายเดี่ยว ขายส่ง กิโลกรัมละ 9 บาท ขายปลีก กิโลกรัมละ 100 บาท ส้มไข่ปลา ขายส่ง กิโลกรัมละ 85 บาท ขายปลีก กิโลกรัมละ 100 บาท หม่ำไข่ปลา ขายส่ง กิโลกรัมละ 60 บาท ขายปลีก กิโลกรัมละ 80 บาท

คุณโสภา ได้เล่าให้ฟังอีกว่า ทางกลุ่มมีการดำเนินกิจกรรม โดยมีคณะกรรมการบริหารของกลุ่ม ประกอบด้วย

  1. คุณโสภา สมพวงภักดี ตำแหน่ง ประธานกรรมการ
  2. คุณบุญหลาย เห็มโพธิ์ ตำแหน่ง รองประธานกรรมการ
  3. คุณเอี้ยง ไชยรส ตำแหน่ง เลขานุการ
  4. คุณลั่นทม แก้วเวหล ตำแหน่ง เหรัญญิก
  5. คุณบานเย็น สมศรี ตำแหน่ง กรรมการ
  6. คุณสมหมาย สุปัญญา ตำแหน่ง กรรมการ
  7. คุณอุทัย โยธามาตย์ ตำแหน่ง กรรมการ
  8. คุณท่อน บัวจันทร์ ตำแหน่ง กรรมการ
  9. คุณน้อย จันทร์ไทย ตำแหน่ง กรรมการ

 

ผู้ตรวจสอบกิจการของกลุ่ม

  1. คุณวีระ ไพรตื่น
  2. คุณสมศรี สมพวงภักดี

การสนับสนุนจากหน่วยงานราชการ

ปี 2556 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณเพื่อก่อสร้างโรงเรือน ปรับปรุง และต่อเติมอาคารที่ทำการกลุ่ม จาก กฟผ. เป็นเงิน 100,000 บาท

ปี 2558 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณเพื่อต่อเติมห้องเตรียมการผลิต จาก มหาวิทยาลัยขอนแก่น จำนวน 20,000 บาท

ปี 2559 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณเพื่อต่อเติมห้องบรรจุผลิตภัณฑ์ จาก อบต.โคกใหญ่ จำนวน 20,000 บาท

ปี 2559 สำนักงานเกษตรจังหวัดหนองบัวลำภู สนับสนุนถุงบรรจุผลิตภัณฑ์ จำนวน 10,000 บาท

ปี 2560 ได้รับการสนับสนุนงบประมาณเพื่อปรับปรุงโรงเรือน จาก กรมประมง จำนวน 200,000 บาท

บทบาทของสมาชิกและบทบาทของคณะกรรมการ ที่มีต่อกลุ่ม

  1. บทบาทของสมาชิกที่มีต่อกลุ่ม มีดังนี้

–  ผลิตผลิตภัณฑ์ให้ทันความต้องการตลาด

– ร่วมประชุมประจำเดือน

  1. บทบาทของคณะกรรมการที่มีต่อกลุ่ม ดังนี้

– ประชาสัมพันธ์ติดต่อกับลูกค้า

– ประสานงาน เพื่อจัดหางบประมาณสนับสนุนจากหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง

– ประชุมคณะกรรมการกลุ่ม

– ทำบัญชีรายรับรายจ่ายกลุ่ม

คุณกัลยา ไชยคำแดง นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ รับผิดชอบกลุ่มงานพัฒนาเกษตรกรระดับอำเภอ และรับผิดชอบตำบลโคกใหญ่ ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า จากการออกติดตาม แนะนำ ให้คำปรึกษา ซึ่งพบว่าทางกลุ่มมีแนวความคิดริเริ่มที่จะดำเนินการโครงการในอนาคต ได้แก่

  1. ตั้งร้านค้าสหกรณ์ของกลุ่มในชุมชน
  2. ขยายช่องทางการจำหน่ายกิจกรรมการจำหน่ายครบวงจรเพื่อส่งออก
  3. แปรรูปปลาร้า ปลาส้มสมุนไพร และปลาจ๊อ
  4. ส่งเสริมการประมงเลี้ยงปลาในชุมชนเพื่อเป็นวัตถุดิบ

ณวีรสุทธิ์ โฮสูงเนิน เกษตรอำเภอโนนสัง กล่าวว่า ปัจจุบันผลิตภัณฑ์ส้มปลาหน้ากระเทียมบ้านโนนปอแดง ได้รับความสนใจจากผู้บริโภคทั้งในท้องถิ่นและต่างจังหวัดเป็นอย่างดี โดยสินค้ามีการวางขายในตลาดชุมชน หรือตลาดสีเขียวในจังหวัด นอกจากนี้ สินค้ายังมีการผลิตตามออเดอร์จากขาประจำจากทั่วประเทศ อีกทั้งยังมีพ่อค้ารับไปจำหน่ายที่ตลาดลาวและเขมร

เนื่องจากผลิตภัณฑ์ส้มปลาหน้ากระเทียมบ้านโนนปอแดงมีรสชาติยอดเยี่ยม จุดเด่นทุกตัวต้องมีกระเทียมติด นอกจากนี้ ใช้สูตรและกรรมวิธีแบบโบราณ ไม่มีการใช้สารเคมีหรือปรุงแต่ง พร้อมกับได้รับการรับรองมาตรฐานสินค้าหรือผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองมาตรฐานจากหน่วยงานที่เชื่อถือได้ ได้แก่ ผลิตภัณฑ์ส้มไข่ปลาผ่านการรับรองมาตรฐาน จาก อย. เลข 39-02358-2-0001 และได้รับใบรับรอง มผช. 754/2557

ผลิตภัณฑ์ส้มปลาหน้ากระเทียมผ่านการรับรองมาตรฐานจาก อย. เลข 39-02358-2-0002 และได้รับใบรับรอง มผช. 471/2555 ผลิตภัณฑ์ส้มปลาตะเพียนผ่านการรับรองมาตรฐานจาก อย. เลข 39-02358-2-0003 และได้รับใบรับรอง มผช. 754/2557

คุณชนะ ไชยฮ้อย เกษตรจังหวัดหนองบัวลำภู ให้ข้อมูลเพิ่มว่า ในปัจจุบัน กลุ่มวิสาหกิจชุมชนของจังหวัดหนองบัวลำภู มีจำนวน 1,591 กลุ่ม แต่มีการดำเนินการรวมกลุ่มกัน แต่กิจกรรมยังไม่โดดเด่น กิจกรรมอาจไม่ต่อเนื่อง คุณภาพผลผลิตยังไม่ได้มาตรฐาน อาจจะต้องส่งเสริมกลุ่มวิสาหกิจต่างๆ ให้เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น

โดยเฉพาะกลุ่มที่มีการดำเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง จะส่งเสริมกลุ่มวิสาหกิจชุมชน โดยการต่อ แต่ง เติม ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นโดยจะส่งเสริมและสนับสนุนให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเป็น Smart Group คือกลุ่มที่มีความเข้มแข็ง มีความสามัคคีกลมเกลียวกัน เป็นหนึ่งเดียวกัน มีกระบวนการผลิตสินค้าที่ดี การบริหารจัดการที่ดี จะได้ผลผลิตที่ดี สู่เป็น Smart Product ต่อไป

หากสนใจหรือสอบถามรายละเอียดการสั่งสินค้าได้ที่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนส้มปลาหน้ากระเทียมบ้านโนนปอแดง เลขที่ 3 หมู่ที่ 4 บ้านโนนปอแดง ตำบลโคกใหญ่ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู รหัสไปรษณีย์ 39140 โทร. (085) 014-5734 และ (061) 029-4970 หรือทางเฟซบุ๊ก ปลาส้มโนนปอแดง

 

บทความก่อนหน้านี้บัวบก ผักสมุนไพรไทย ของขวัญจากผืนดิน
บทความถัดไปเกษตรกรหนุ่มทิ้งงานวิศวกร หันมาปลูกมะละกอฮอลแลนด์ ยังไงก็ทำเงิน