เล็บครุฑ ไม้ชื่อนี้มีมงคลกินเป็นผักได้

ไม้นี้ชื่อมีมงคล และน่าจะมีอิทธิฤทธิ์พิเศษ “เล็บครุฑ” กรงเล็บเป็นอาวุธสำคัญของพญาครุฑ ซึ่งเป็นพาหนะของพระนารายณ์ ครุฑเป็นสัตว์ในเทพนิยาย เป็นสัตว์กึ่งเทพกายสิทธิ์ อมตะ มีความน่าเกรงขาม แม้แต่พระอินทร์ยังกำราบไม่ลง เป็นสัญลักษณ์ประจำราชการแผ่นดินไทยคือ “ครุฑพ่าห์” ข้าราชการคือผู้รับใช้ราชการแผ่นดิน นั่นคืองานพระราชา ซึ่งเป็นองค์สมมุติเทพ ข้าราชการผู้ที่ประพฤติดี ประพฤติชอบ ซื่อสัตย์ สุจริต จงรักภักดี พญาครุฑจะแผ่บารมีปกป้องคุ้มครองภัย ก่อให้เกิดแต่ความสุขความเจริญ ไม้ที่ชื่อ “เล็บครุฑ” จึงเป็นไม้ที่เป็นมงคล และมีอิทธิฤทธิ์ ด้วยเหตุผลเช่นนี้แล

“เล็บครุฑ” มีมากมายหลายชนิด มีความแตกต่างกันในรูปทรง เป็นพืชในสกุล Polyscias ซึ่งไม้สกุลนี้มีมากถึง 114 ชนิด วงศ์ ARALIACEAE มีชนิดหนึ่งที่หลายคนถามถึงกันมาก เพราะใช้กินเป็นผักสดได้ หรือจัดปรุงเป็นอาหารได้ นั่นคือ “เล็บครุฑทอดมัน” เห็นว่าบางแหล่งหายากมาก สวนต้นไม้หลายแห่งไม่มีขาย เพราะหาต้นพันธุ์ไม่ได้ แต่ก็พบเห็นอยู่ทั่วไป ซึ่งคล้ายกับว่าเป็นชนิดที่ ราคาน้อยกว่าชนิดอื่น ที่เขานิยมนำไปเป็นไม้ประดับจัดตกแต่งสวนหย่อม แต่ที่พบทั่วไป มักพบตามบ้านชาวบ้าน เขาปลูกไว้ เก็บยอดใบอ่อน กินเป็นผัก แกล้มลาบ พร่า ยำ น้ำพริกกุ้ง ส้มตำ ขนมจีนน้ำยา และเมนูที่ยอดเยี่ยม คือ ชุบแป้งทอด แกล้มน้ำพริกกะปิ และปรุงแต่งอาหารอีกหลายอย่าง เช่น แกงคั่วปลาดุก โดยเฉพาะ ทอดมันปลากราย ทอดมันกุ้ง เป็นได้อร่อยกับรสอาหารมื้อนั้น

เล็บครุฑทอดมัน หรือเล็บครุฑตรี หรือเล็บครุฑใบฝอย หรือเล็บครุฑผักชี หรือเล็บครุฑเทศ หรือเล็บครุฑเต่าก็เรียก เป็นไม้พุ่ม สูง 1-2 เมตร ลำต้นสีเขียวอ่อน ต้นแก่สีเทา ผิวต้นสากมือ แตกกิ่งตั้งขึ้นรวมกันเป็นพุ่ม มีปุ่มนูนบริเวณที่ก้านใบร่วงหล่นไปแล้ว ใบเล็บครุฑเป็นใบประกอบ มีก้านใบหลักยาว แตกออกจากกิ่งและต้น เรียงสลับเป็นชั้นๆ ก้านใบหลักมีตุ่มหนามเล็กๆ และขึ้นเป็นจุดประสีขาวสลับเขียวเข้ม ก้านใบหลัก มักจะแตกก้านใบย่อยออกเรียงกันเป็นคู่ตรงข้าม 5-9 ใบ โดยใบสุดท้ายเป็นใบเดี่ยว ใบย่อยแต่ละใบมีลักษณะเรียวยาว ขอบใบหยักหลายชั้น คล้ายกรงเล็บสัตว์ ส่วนปลายใบแหลม ดอกเล็บครุฑ มี 5 กลีบ แทงออกปลายยอดกิ่ง เป็นช่อขนาดใหญ่ แต่ละช่อมีดอกรวมกันเป็นกระจุก 20-30 ดอก ให้ผลหรือลูก มีลักษณะปลายผลแหลมงุ้ม คล้ายกรงเล็บ หลายส่วนของไม้ชนิดนี้ กิ่ง ก้าน เปลือก ใบ ดอก ผล มีลักษณะคล้ายส่วนต่างๆ ของครุฑ ถึงเรียก เล็บครุฑ

การปลูกเล็บครุฑ เป็นพืชที่ติดง่ายขยายพันธุ์เร็ว วิธีตัดกิ่งแก่ปักชำ ติดรากง่าย หลังจากชำในกระบะทราย รากออกดีแล้ว ย้ายลงชำเลี้ยงต่อในถุง จนแตกยอด จะนำไปจำหน่ายหรือย้ายลงปลูกในพื้นที่ที่ต้องการ หรือถ้ามีจังหวะหาเจอเมล็ดพันธุ์เล็บครุฑทอดมัน ซึ่งต้องคอยหาเก็บเอา นำมาเพาะก็แตกต้นง่าย ได้มากก็เพาะไว้แจกเพื่อนฝูงบ้าง แต่เชื่อว่าขยายพันธุ์โดยวิธีปักชำจะสะดวกกว่ามาก พบเจอต้นที่ไหน ขอตัดกิ่งมาสักคืบ มาตัดได้ 2 ท่อน ปักชำได้ หรือถ้าหากได้กิ่งที่ยอดติด ลิดใบออกเหลือแต่ยอดอ่อนเล็กน้อย ปักชำ จะชำลงถุงดินเลยก็ได้ หรือจะใช้วิธีชำแบบควบแน่นก็รวดเร็วขึ้น การปลูกให้น้ำตามปกติ ขอให้มีแสงแดดหน่อย กำลังพอเหมาะ

สรรพคุณทางยาที่ได้จากไม้ที่ชื่อเล็บครุฑ ใบ นำมาต้มน้ำดื่มแก้ปวดหัว ปวดไมเกรน ปวดหัวข้างเดียว ช่วยให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลาย แก้ปวดตามข้อ หรือใบบดตำ พอกรักษาแผลอักเสบ แก้ผดผื่นคัน โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน ขยำใบอุดจมูกรักษาเลือดกำเดาไหล ลำต้น ต้มน้ำดื่มช่วยดับพิษร้อน ลดไข้ แก้ท้องร่วง แก้ปวดหัว แก่นลำต้น นำมาฝนทาสมานแผล รากซึ่งมีรสร้อน ต้มดื่มช่วยขับปัสสาวะ ทำให้ผ่อนคลาย แก้ปวดข้อได้

มีอะไรมากมายเกี่ยวกับ “เล็บครุฑ” แต่ละชนิด ที่ต้นเล็บครุฑมีมากมายหลายอย่าง ที่นำมาเป็นไม้ประดับจัดสวนหย่อม มีความโดดเด่นทั้งทรงพุ่ม ทรงใบ สีสัน ลวดลาย มียังกินได้ กินไม่ได้ หรือไม่นิยมกิน ไม่กล้ากิน ต้องลองดูกันสักหน่อย ชนิดไหนกินอร่อย ก็บอกต่อๆ กันไป ชนิดไหนเป็นยาดีก็บอกต่อกันด้วย เล็บครุฑนอกจากจะปลูกง่าย แล้วยังคงทน อายุนานหลายปี มีเรื่องของความเชื่อที่ว่า เหรียญบาทไทย พ.ศ. 2517 เป็นเหรียญที่คนรู้จัก และเก็บไว้บูชา เป็นของขลัง ว่ามีฤทธิ์ในการต่อต้าน ขับไล่ภูตผีปิศาจ เป็นที่นิยมของนักผจญภัย เพราะมีเอกลักษณ์เฉพาะที่ ขาพญาครุฑเหยียดตรง พร้อมที่จะทำลายศัตรูและโฉบเหยื่อได้ และเป็นเหรียญทรงกลม ที่เป็นธาตุลมในการส่งพลังทำลายศัตรู ใครมีก็เก็บไว้บูชา แต่ถ้าหาไม่ได้ ก็ปลูกต้นเล็บครุฑลงกระถาง หรือลงดินไว้หน้าบ้านสักต้น จะเป็นการดีไม่น้อย

บทความก่อนหน้านี้แปลงใหญ่สับปะรดผลสดบ้านบึง เมืองราชบุรี แปลงใหญ่ดีเด่นระดับเขต ปี 2563
บทความถัดไปสศก. เผยผลศึกษาเศรษฐกิจสังคมครัวเรือนเกษตร ในพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง รอบ 10 ปี